Welkom in de nieuwe graaicultuur #zwerfafval

Het moet voorjaar 2013 geweest zijn toen Helene van Zutphen (directeur Nederland Schoon) me tijdens een lunch uitlegde hoe de geldstromen met betrekking tot zwerfafval op het punt stonden te verschuiven. Wat ik vooral onthouden heb uit dat gesprek is dat er voor iedere burger € 1,19 gereserveerd is, dat uitgegeven mag worden aan nationale ergernis nummer 2: Zwerfafval. 

Persoonlijk herken ik me niet zo in deze ergernis, waarbij onmiddellijk mag worden opgemerkt dat ik me überhaupt weinig herken in ergernissen-lijstjes in het algemeen. Misschien mis ik het genetisch materiaal, wie zal het zeggen. Maar het komt er op neer dat ik het zonde van mijn tijd vind om me druk te maken over zaken, die we gezamenlijk heel eenvoudig kunnen oplossen. Zo erger ik me bijvoorbeeld wel enorm aan oorlog, aan kindermishandeling, aan groepsverkrachtingen, uitbuiting en vernietiging. Dan is ‘ergeren’ trouwens nog zacht uit gedrukt. Woedend is een beter woord. Maar da’s wat anders dan je ergeren aan hondenpoep, zwerfafval en graffiti (de top drie in ons land).

Goed, nu u een beetje mijn levensvisie kent, zult u vast ook begrijpen dat ik het opruimen van zwerfafval dus als een feestje beschouw. Een extra feestdag in ons mooie bestaan. Het is praktisch, eenvoudig, en iedereen kan het doen! Het leukste is het om het dan maar allemaal tegelijk te doen. Op één dag. Even allemaal even een blikje, een leeg flesje, of wat verdwaalde snoeppapiertjes oprapen, en we zijn een schoon land rijker. In Estland, Slovenië, Portugal, Letland en Roemenië hebben ze al ontdekt dat het kan, en in 2012 probeerden wij het ook. Met KeepitCleanDay. Een door burgers georganiseerde Landelijke Opruimdag. 

Nu zult u zich ondertussen misschien afvragen wat er ondertussen met die € 1,19 uit de eerste alinea gebeurd is. Dat zal ik u vertellen. Want, dat ogenschijnlijk kleine bedrag, veranderde namelijk alles tussen 2012 en vandaag. En ik zal u zeggen waarom.

KeepitCleanDay is in 2012 georganiseerd zonder direct gebruik van geld. Wij ruimden het land op met 120 gemeenten, en in 2013 met 70 gemeenten. Zonder direct geld. Dit is een essentiële poot van de opruimdag en van de organisatie in het algemeen. Het is namelijk heel gemakkelijk om met een pot subsidie een project te organiseren, er een bende marketing tegen aan te gooien, en te gaan knallen. Veel moeilijker is het om een dag te organiseren waarbij we collectief gebruik maken van elkaars expertise, materiaal, mogelijkheden en connecties, enkel omdat we een schone aarde willen. En veel moeilijker is het om te vertrouwen op het lange termijn proces, waarbinnen bewustzijn en gezondheid een grote rol spelen.

Ja, wij hadden een pot subsidie aan kunnen vragen. Maar wij kozen voor de moeilijke weg. Wij, zijn de mensen achter KeepitCleanDay. U vindt ons op facebook, twitter en op een website die we slecht onderhouden. U vindt ons ook via de email, en u kunt ons zelfs bellen. Dat vinden we buitengewoon gezellig. En wij doen dat dus allemaal zonder geld. U hoort het goed.

Waarom doen we dat? Dat doen we omdat we samenwerken met organisaties als Gemeente Schoon, Nederland Schoon, en met honderden vrijwilligers in de regio. Al die mensen zijn Lokale Helden. Ze kennen de omgeving, ze kennen de sportvereniging en ze weten waar de snoeproutes vol blikjes en papier zich bevinden. Bovendien hebben ze belang bij een schone omgeving, omdat ze dagelijks door de straten wandelen op weg naar huis.  KeepitCleanDay gelooft in lokale helden.

‘Wat gaat er dan veranderen?’ vroeg ik Helene in 2013. Ze legde me uit dat vanaf 2014 het geld direct naar de gemeenten zou gaan in plaats van naar Gemeente Schoon. Er kwam meer geld vrij dan eerst, alleen werd het anders verdeeld. € 1,19 per persoon. €20 miljoen in totaal. ‘Mooie constructie’ dacht ik. En we dronken nog een kop koffie.

Begin 2014 begon me via social media opeens op te vallen dat ik gevolgd werd door ‘consultants in zwerfafval’. Ik begreep het niet, waren er nu opeens voormalige beleidsmedewerkers die deden alsof ze zwerfafval-held waren? Of ondernemer? Ik vond het een beetje dubieus, maar weer liet ik het liggen. Toen werd ik gemaild door vrijwilligers uit het land: ‘Annette, is het goed als wij geld vragen aan de gemeente om KICD te organiseren?’. ‘Dat kun je alleen zelf beslissen’ schreef ik terug. En dat kon ook.

Deze 3e editie van KeepitCleanDay heeft als onderliggend thema ‘Geld‘. Dat is ons nu wel duidelijk. Voorheen ging er een paar miljoen naar Gemeente Schoon, waar gemeenten denk- en doekracht vroegen als ze met een zwerfafval-obstakel zaten. Nu kan dat niet meer. Gemeenten beschikken over een afgemeten bedrag (per hoofd van de bevolking) dat ze aan kunnen vragen bij het Afvalfonds. Dit doen ze per project dat eens per kwartaal beoordeeld wordt. Handig, zul je denken. Inderdaad.

MAAR… daar tegenover staat dat een gemeente een soort consument geworden is, en wekelijks ongeveer tien consultants over de vloer krijgt die hun zwerfafval project willen slijten, uiteraard in ruil voor geld (Et voila, hebben we toch nog iets gevonden waar ik me aan erger). Daar is de gemeente ten eerste helemaal niet op voorbereid. Ten tweede is de markt niet helder. En, deze consultants zijn vast fantastisch. MAAR… Het zijn geen lokale burgers, ze zijn met name theoretisch onderlegd (en geen handige harries – sorry!) en vaak voormalige beleidsmedewerkers die simpelweg overleven moeten. En begrijp me niet verkeerd, dat is hun goed recht!

EN… We wonen toch tegenwoordig in een participatiemaatschappij? We wonen toch tegenwoordig in een land waar we decentraliseren en de burger weer aan het woord laten? Laten we dan alsjeblieft eerst de burgers op de hoogte brengen van dit financiële zakcentje. Laten we de mensen met een gepassioneerd hart voor zwerfafval financieel de hand toereiken, zodat er ook echt gewerkt wordt aan de bewustwording van een schone aarde! Marius Smith die met zijn Plastic Whale de Amsterdamse grachten wakker schudt, Peter Smith van stichting klean die een drijvend kunstwerk wil maken, of Anne van Dalen die Nederland op blote voeten door rent en tegelijk opruimt. Dat zijn mensen die overal waar ze komen niet alleen een schonere straat achter laten, maar ook een schoner hart bij de mensen die ze tegen komen.

EN… Gemeente Schoon kan nu niet ‘zomaar’ meer posters laten bestellen door gemeenten in het land. De gemeenten moeten er nu voor betalen. Burgers konden al niet bestellen, maar nu moeten burgers dus eerst geld aanvragen om een poster op te kunnen hangen in hun straat. ‘Alles is veranderd, Annette’ vertelde een medewerker van Gemeente Schoon me vanmiddag aan de telefoon. ‘Er zitten goede kanten aan, want we zijn scherper op geld nu. Maar ook moeilijkere kanten. Gemeenten worden overspoeld door bureautjes opeens.’ Gemeente Schoon heeft een ontelbare schat aan kennis en knowhow in huis – daar kan geen consultant tegen op.

Dus. Lief Afvalfonds. Als we in 2016 een nieuw raamwerk construeren waarbinnen de gelden van de verpakkingsindustrie verdeeld worden, wilt u dan alstublieft een potje vrij maken waarbinnen weer ruimte is voor de oprechte burger? De burger die gewoon een schone straat wil, omdat dat fijn is als je er doorheen loopt. De burger die wil dat de vissen zonder plastic in hun buikjes rond zwemmen, en gegeten kunnen worden door ons. De burger die graag één (of misschien wel twee, drie of vier) keer per jaar zijn straat schoon wil maken samen met de buren, omdat hij het samen gewoon gezellig vindt. En voor mij? Omdat ik geloof dat een schone aarde een basisingredient voor een gezond en gelukkig leven is. En dat kunnen we echt creëren. Zonder Geld. Met ons hart.

 

AFV_beheersstruct_staand-def

 

http://www.vng.nl/files/vng/publicaties/2013/raamovereenkomst_0.pdf Uit: http://www.vng.nl/files/vng/publicaties/2013/raamovereenkomst_0.pdf

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: