Waarom ik niet (meer) in rollen geloof.

Toen ik in het laatste jaar van de theateropleiding besloot om te stoppen, kreeg ik van verschillende docenten goed-bedoelde verwijten. Ik zou laf zijn. Niet dapper genoeg om het aan te gaan. En iets op de vlucht zijn. Elke opmerking liet ik rustig door mijn aderen gaan, waarna ik mezelf ‘Nee’ hoorde zeggen. Het antwoord dat wel resoneerde was ‘Ik wil geen rol meer spelen. Ik wil mezelf zijn’. Hoe paradoxaal om in het theater te ontdekken wie je werkelijk bent.

Theater was sinds mijn vroege jeugd de plek waar ik thuis was. Als kind kon ik verdrinken in de rode pluche stoelen van het Posthuis Theater in Heerenveen, waar ik me als een Alice in Wonderland waande. Op het toneel kwam alles samen. De afspraak dat acteurs legitiem stonden te liegen, vond ik een uitvinding van de bovenste plank en transparanter dan wat dan ook. Buiten de muren van het theater zag het er, vond ik, heel anders uit…

Soms was je een dochter. Dan weer klasgenoot, leerling, kleinkind, nichtje of zus. Buurmeisje, sportgenoot, koorlid en pianoleerling. Dan was ik ook nog competitie-genootje, kennisje en weet-ik-veel-wat. Ik had het er maar druk mee. Het woord ‘vriend’ vond ik het meest complex. Dat stond ook niet duidelijk in het woordenboek en niemand had me er ooit een heldere omschrijving voor gegeven. Dus besloot ik dit zelf in te vullen (met de nodige consequenties van dien). Deze rol fluctueerde dus behoorlijk.

Dat ik niet van hokjes houd was met terugwerkende kracht al vroeg duidelijk, maar pas jaren later wist ik woorden te geven aan dit fenomeen.

Wederom dankzij het theater. Het effect dat er ontstaat als je op een feestje vertelt dat je op een theateropleiding zit is namelijk gran-di-oos (lees: absurd). Ogen veranderen, blikken lichten op en mensen willen opeens weten of je ook ‘bn-ers’ kent. Weer zo’n rol. ‘Kan jij dan zingen?’ was vervolgens de standaard vraag. Met ‘Zing eens een stukje’ er achteraan. Een vriend van me besloot dit te hacken door te zeggen dat je de behanger ook niet vraagt om een stukje te behangen. Opgelost! Ik heb het jaren gebruikt. Mensen waren daarna zo met de neus op de feiten gedrukt dat ze gelukkig weer normaal gingen doen.

Voordat ik naar de theaterschool ging zat ik op de Pabo in het noorden van ons land. Ik weet niet of je weet welk imago daar aan hangt? Maar heel positief is het niet. De meeste mensen dachten dat ik alleen kon vouwen, bord schrijven en knutselen. En dat ik dom was bovendien, die was nog het meest schokkend. Onmiddellijk was je dan weer in een hokje neergezet. Ik compenseerde dit (omdat ik er plezier in had) door actief te lid te zijn bij een politieke studentenpartij met zetels in de raad (serious business) en zelfs verkiesbaar te zijn bij raadsverkiezingen. Ik stond op plek zes op de lijst, maar was de eerst geplaatste HBO-er, waardoor ik veel voorkeurstemmen ontving. Wederom een mooie confrontatie met dát wat mensen van ons maken, enkel op basis van een ‘rol’ die we vervullen.

Ik vind rollen niks. Nooit gevonden, want ik wil alles mogen zijn. Elke dag opnieuw mogen kiezen hoe de wind waait en wat de dag me brengt. ‘Tja, zo is het nou eenmaal..’ werd er vaak tegen me gezegd als ik een dergelijk betoog hield. ‘Je zult er mee moeten leren leven dat mensen je in een hokje (lees: rol) willen stoppen’. 

En net toen ik besloot om het dan maar te negeren, anders te zijn en er niet meer aan mee te doen, leerde ik in 2012 een werkwijze kennen die dit hele obstakel getackeld had: Boven op een berg in Slovenië volgde ik een train-de-trainer in de project design methode Dragon Dreaming, waar alle rollen gewoon níet meedoen. Gewoon niet.

Dragon Dreaming gaat uit van een volledig gedeeld eigenaarschap van het project. Dit noemen ze binnen Dragon Dreaming een ECO (Empty Centered Organisation). De initiator van het bedrijf of project is de grondlegger en wordt altijd gezien voor dat ene moment, maar gaat daarna op in het geheel. Elke stap (lees: werkvorm) binnen een Dragon Dreaming project is gecreëerd met dit uitgangspunt in gedachten. Enige voorwaarde hierbij is dat álle (en hier zit meteen de hobbel) projectleden bereidt zijn zowel zichzelf áls de ander te zien en te erkennen. Op geen enkele andere manier is het mogelijk om zo gelijkwaardig iets tot stand te laten komen.

Mijn ervaring met projecten, organisaties en start-ups in de afgelopen jaren heeft me laten zien dat het níet kunnen uitspreken van zaken als jaloezie en onzekerheid een samenwerking de kop kan kosten. De emoties zelf zijn nooit het probleem. Het niet kunnen reflecteren en eerlijk zijn over je jaloezie, is dat wel.

In de planfase binnen een Dragon Dreaming werkwijze, daar waar meestal rollen en functies uitgedeeld worden, slaat Dragon Dreaming dit hele gebeuren over. Alle taken worden verzameld op een ‘Karabirrdt’ (lees: spinnenweb in aboriginal taal) en gefaseerd in categorieën onder verdeeld. Dit kan chaotisch overkomen, maar als je het ziet dan wordt het logisch. Daarna wordt elke taak binnen het team verdeeld. Deze verdeling gebeurt ook anders dan we gewend zijn. Iedere taak wordt gemanaged door twee mensen (soms drie, maar de meeste teams zijn te klein). Dit is iemand die de taak zó leuk vindt dat hij/zij het heel graag wil doen, maar er niet perse heel goed in is. De ander die op de taak komt is de persoon die heel goed is in de taak, vaak gevraagd wordt, maar het daardoor ook heel saai vind om te doen. Zo ontstaat er een win-win.

Wie er meer taken heeft dan een ander, heeft dat nou eenmaal. Je bent niets meer of minder waard met wat je bijdraagt. De erkenning zit dan niet meer in de hiërarchie of in de rol die je hebt, maar in de werkelijke bijdrage die je op dát moment levert.

Ik realiseer me dat dit een idealistisch beeld is voor veel mensen. Een beeld dat wellicht nog generaties lang nodig heeft om vorm te vinden, als dat dan al gebeurt. Ik realiseer me ook dat het over eigenaarschap gaat. Een transformerend eigenaarschap van bezit (een rol) naar een stromend, bewegend, altijd durend onderweg zijn. Per slot van rekening blijft elke ik, altijd een ik. 

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: